Interview De Morgen / Dwarsliggers

Interview De Morgen / Dwarsliggers

Dwarsligger portraitDe Morgen Zeno magazine 30 januari 2016.

In ‘Dwarsliggers’ praat Stef Selfslagh met mensen die tegen de conventies inbeuken.

Moedige denkers met een afwijkende visie, lone wolves met een mening die het moet stellen zonder maatschappelijk draagvlak. Noem het een oprechte oefening in democratie. Want zonder dwarsliggers leg je geen sporen. Deel 4: psychologe, seksuologe en relatietherapeute Ilse Reynders.

Seksuoloog Ilse Reynders: “Een relatie is altijd ook een vergissing”

Psycholoog en seksuoloog Ilse Reynders (47) pleit voor een pragmatischer kijk op relaties

Ook al denken de vlinders in uw buik er anders over: u kiest uw partner best op basis van rationele argumenten, en niet alleen op basis van verliefde gevoelens. Psychologe Ilse Reynders (47) noemt de romantische liefde een mythe en pleit voor een pragmatischer kijk op relaties. “Verliefdheid wordt overgewaardeerd.” – Stef Selfslagh

Ilse Reynders aarzelt even wanneer ik haar uitnodig voor een Dwarsliggers-gesprek. “Ik? Een dwarsligger? Ik heb toch geen uitgesproken standpunten?” Toch erkent ze dat ze als seksuologe regelrecht tegen de romantische tijdsgeest in gaat. In de kantoren van haar bemiddelingsbureau Altero plaatst ze vraagtekens bij onze romcom-kijk op de liefde en herijkt ze zorgvuldig begrippen als verliefdheid en romantiek. De constante in haar betoog: liefde zou wat minder ‘a matter of the heart’ en wat meer ‘a matter of the head’ moeten zijn. Mocht ze in navolging van Raymond Carver ooit een boek schrijven met als titel ‘What We Talk About When We Talk About Love’, het zou niet gaan over dineetjes bij kaarslicht en passionele seks voor de open haard, maar over de gemeenschappijke onderneming genaamd het leven.

Behalve een chronische nieuwsgierigheid naar alles wat mensen drijft, heeft ook een persoonlijke ervaring in de liefde haar beroepskeuze mee bepaald. “Ik heb psychologie gestudeerd, met een specialisatie in familiale en seksuologische wetenschappen. Maar ik ben me pas echt in relatietherapie gaan verdiepen na het stuklopen van een lange relatie. Dat is een keerpunt in mijn leven geweest. Ik ben een jaar in therapie geweest en heb me uitgebreid afgevraagd hoe het kwam dat ik voor die man gekozen had. En waarom ik altijd bij hem gebleven ben, ook al stelde onze relatie niet zo veel voor en fluisterden mensen uit mijn omgeving regelmatig bezorgde commentaren in mijn oor. Ik heb dat jaar enorm veel geleerd over mezelf. Over wat ik belangrijk vind om me gelukkig te voelen in een relatie. Als ik vandaag mensen aanraad om wat meer over de liefde na te denken, heeft dat zeker te maken met die episode in mijn leven.”

Hoofd vs hart

We beginnen ons gesprek waar de meeste Hollywoodfilms eindigen: bij de romantiek in het prille begin van een relatie. “De Italiaanse hoogleraar Donatella Marazitti heeft onderzoek gedaan naar de biologische oorsprong van verliefdheid. En wat blijkt? Het serotonine-niveau van verliefde mensen is vergelijkbaar met dat van mensen die aan een dwangneurose lijden. Serotonine is een neurotransmitter die de communicatie in onze hersenen regelt. Maar wanneer we verliefd zijn, verdwijnt die serotonine als sneeuw voor de zon. En worden onze emoties heel intens. We voelen een grote seksuele aantrekkingskracht, willen voortdurend bij onze partner zijn en zien hem of haar door een grote roze bril.”

Alfons Vansteenwegen, één van haar leermeesters en de auteur van de relationele bestseller ‘Liefde Is Een Werkwoord’, noemt verliefdheid een oogziekte. En ik die dacht dat Cupido een sympathieke gabber was, zeg ik. Ze lacht en stelt me enigszins gerust. “Het liefdesvuur, de romantische vonk, de vlinders in de buik: er is op zich niks mis mee. Je mag er best van genieten. Alleen: in verliefde modus neem je niet de meest doordachte beslissingen. Verliefdheid duurt gemiddeld 18 tot 24 maanden. Daarna stijgt het serotonine-niveau in je hersenen opnieuw, vallen je oogkleppen af en begin je op een veel realistischer manier naar je partner te kijken. Karaktereigenschappen die je in het begin nog leuk of spannend vond, worden plots irritant.”

“Het is dus geen goed idee om louter op basis van verliefdheid in een relatie te stappen. Gebruik je hoofd om je gevoelens te counteren. Denk goed na: is deze persoon iemand waarmee ik lange tijd door het leven kan gaan? Voel ik me veilig en geborgen? Waar krijg ik energie van en kan hij of zij mij dat geven? Zijn onze verschillen overbrugbaar? Dat komt misschien berekend over, maar dat is het niet. Het is gewoon een manier om je kansen op een liefdevolle relatie aanzienlijk te vergroten.”

Dwarsligger landscape kapelStoere surfer

“Toen ik 18 was, ben ik een jaar samen geweest met een surfer. Een stoer pluk-de-dag-type voor wie het leven één groot feest was. Ik heb mij met die jongen goed geamuseerd, maar deep down wist ik: hij is niet de man van mijn leven. Ik had en heb heel andere behoeften dan hij. Mochten we in onze opperste staat van verliefdheid getrouwd zijn, hadden we waarschijnlijk vrij snel moeten vaststellen dat we nauwelijks dezelfde waarden en doelen hebben. En dan zaten we met een probleem. Mensen hebben de neiging om hun buikgevoel heilig te verklaren. Maar dat is lang niet altijd goed. Je moet in een relatie ook rationele argumenten in overweging nemen.”

Ik onthoud: verliefdheid is een biologische aandoening die het slecht met ons voorheeft. Vreemd toch dat we evolutionair niet zijn uitgerust om intuïtief de juiste partner te vinden. Dat onze biologische instincten zo weinig functioneel zijn. “O, maar verliefdheid heeft wel degelijk een functie, hoor”, zegt Reynders. “Verliefdheid zorgt ervoor dat we ons richten op één partner, seks hebben en ons voortplanten. Plus: de persoon waar we op een gegeven moment voor vallen, is bijna altijd iemand die op dat moment in ons leven een betekenis heeft. Mijn surfer, bijvoorbeeld, hielp me mijn behoefte aan avontuur te bevredigen. Ik was een brave en gedisciplineerde studente en kon in die fase van mijn leven wel wat extra opwinding gebruiken. Maar dat wilde nog niet zeggen dat ik de rest van mijn dagen in het gezelschap van een rusteloze waaghals wou doorbrengen. Wie een tijdelijke behoefte voor je invult, is daarom nog niet de persoon met wie je de rest van je leven moet samen blijven. Ik was op dat moment nog niet toe aan een langdurig engagement. Het was allicht niet toevallig dat ik verliefd werd op iemand aan wie ik me niet zou binden. En dat was wederzijds, denk ik.”

Soort zoekt soort

Tegenover de romantische liefde, plaatst ze de pragmatische liefde: een amoureus verbond dat niet zozeer berust op passie en romantiek, maar op gedeelde waarden en toekomstdromen. Ik vraag haar welke checklist we bij onze partnerkeuze in acht moeten nemen. “Het gaat om het vinden van een common ground. Delen we dezelfde opvattingen? Matchen onze persoonlijkheid en toekomstverwachtingen? Maar ook: hebben we een gelijkaardige achtergrond en opleiding? Hebben we min of meer hetzelfde intelligentieniveau? Scoren we qua uiterlijk ongeveer dezelfde punten? Hebben we dezelfde seksuele verlangens? Relaties hebben de grootste kans op slagen als er voldoende overeenkomsten zijn tussen de partners.”

Met andere woorden: ‘opposites attract’ kan qua volkswijsheid naar het containerpark? “Inderdaad. (lacht) Er schuilt veel meer waarheid in het gezegde ‘soort zoekt soort’. Zorg ervoor dat je voldoende lijkt op je partner. Verschillen komen er nog genoeg: over sommige onderwerpen hebben geliefden onvermijdelijk uiteenlopende meningen. Maar als je daarbovenop ook qua persoonlijkheid en basisingesteldheid heel erg van elkaar verschilt, dan wordt het moeilijk.”

Ik vertel dat schrijfster Maud Vanhauwaert me vorig jaar in een interview vertelde: ‘Het mooiste wat iemand tegen je kan zeggen, is: ik hou van u en ik weet begot niet waarom.’ En dat ik dat een mooie uitspraak vond. Maar dat ik nu in de war ben, aangezien we volgens de Reynders-doctrine net verdomd goéd moeten weten waarom we van iemand houden. “Ik volg Maud ook wel, hoor. Je kan de liefde nooit helemáál rationeel vatten. Al is het volgens mij altijd mogelijk om te benoemen waarom je iemand graag ziet. Ik ben ondertussen 18 jaar gelukkig getrouwd. En ik kan perfect omschrijven wat ik bij mijn man gevonden heb: een hechte verbondenheid, een veilige haven en veel plezier.”

Slow dating

Ze zegt dat gearrangeerde huwelijken – niet te verwarren met gedwongen huwelijken – minder slecht zijn dan algemeen wordt aangenomen. “Koppels die in een gearrangeerd huwelijk stappen, zijn meestal even tevreden over hun relatie dan mensen die uit verliefdheid met elkaar in zee gaan. In gearrangeerde huwelijken is de gevoelsintensiteit in het begin wat lager, maar wordt die jaar na jaar hoger. Terwijl het in ‘gewone’ huwelijken vaak omgekeerd is: veel passie in het begin, maar veel minder naarmate de tijd vordert. Ik weet wel: een gearrangeerd huwelijk, dat klinkt kil en opportunistisch. Maar de realiteit is toch genuanceerder.”

Ook Altero, haar bemiddelingsbureau, omschrijft ze als ‘een arrangeerder van relaties’. Ik vraag wat Altero anders maakt dan de meeste relatiebureaus. “Heel wat bureaus worden gerund door mensen zonder psychologische achtergrond of expertise. Hun leden worden ingedeeld op basis van vrij oppervlakkige criteria: hobby’s, uiterlijke kenmerken, waar ze uitgaan, of ze bier of wijn drinken, dat soort dingen. Wij brengen de persoonlijkheid van mensen in kaart. Hun relatie-achtergrond, hun aspiraties, hun kijk op het leven. Dat zijn criteria die bij een partnerkeuze van veel groter belang zijn. Wij werken ook niet met foto’s. Afspraakjes zijn bij ons mind dates. We vragen onze leden om met open vizier mensen te leren kennen en iemand niet na één ontmoeting af te schrijven. Uit ervaring weet ik dat gevoelens soms moeten kunnen rijpen.”

Slow dating in plaats van speed dating, dus? “Zoiets, ja. Je moet de tijd nemen om elkaar te ontdekken. Boeiende gesprekken voeren, aftasten of je op dezelfde golflengte zit. En zeker niet te snel gaan samenwonen of andere engagementen aangaan. Rem jezelf voldoende af. Ik zou de kost niet willen geven aan mensen die in volle verliefdheid impulsieve beslissingen nemen en zich dat achteraf beklagen.”

Prima, zeg ik, maar wat met jonge mensen die fulltime de hormonen door hun lijf voelen gieren? Die blijven toch vatbaar voor romantische idealen? Is het concept van de pragmatische liefde niet iets voor mensen die al een zekere leeftijd bereikt hebben? “Dat zal wel kloppen. Vijftigplussers vragen hun date vaak al tijdens het eerste afspraakje naar levenswaarden en toekomstplannen. Ze hebben gemiddeld nog twintig tot dertig jaar te leven en willen die tijd zo fijn en zinvol mogelijk invullen. Maar toch zou ik ook jonge mensen willen suggereren om hun hormonale opstoten regelmatig af te wisselen met momenten van zelfreflectie.” (lacht)

Wat doet ze wanneer ze als therapeute een koppel over de vloer krijgt waarvan ze al na één consultatie beseft: die twee passen gewoon niet bij elkaar? Kost wat kost hun relatie proberen te redden? Of hen zachtjes naar een echtscheiding begeleiden en hen via een datingtraject helpen om alsnog de ware liefde te vinden? “Ik zal niet gauw een concreet advies formuleren. Ik help mensen hun verwachtingen uit te drukken. De meeste koppels kunnen daaruit zelf wel afleiden of ze samen nog een toekomst hebben. Maar ik ben niet bang om de verschillen tussen partners te benoemen. Soms is het inderdaad beter om uit elkaar te gaan dan per se je relatie te willen redden.”

Pragmatische seks

Ik opper de mogelijkheid dat levenslange liefde tout court een mythe is. Dat we elkaar vroeg of laat onvermijdelijk beu worden en niet gemaakt zijn om een leven lang bij elkaar te blijven. “Een levenslange relatie hoeft wat mij betreft ook niet het ideaal te zijn. Wat ik wel weet, is dat de mens monogaam is. We willen allemaal uniek zijn voor iemand. Dat een man of vrouw exclusief voor ons kiest, tilt ons op en doet ons groeien. Al kiezen mensen steeds vaker voor seriële monogamie: meerdere langdurige relaties na elkaar. Op zich is dat niet verwonderlijk. We leven langer. De kans dat we meerdere partners hebben, wordt groter.”Dwarsligger close up

Verengen we de liefde toch niet te veel tot een relatie met één uitverkorene? Vergeten we niet domweg dat er ook nog andere vormen van liefde zijn die ons gelukkig kunnen maken? Vriendschap, bijvoorbeeld? “Helemaal mee eens. Je mag je geluk niet volledig laten afhangen van je partner. Ook andere relaties kunnen je een gevoel van verbondenheid geven. Houdt je man niet van cultuur? Zeur er niet over, maar ga met een vriendin naar het theater. En verlaat op geregelde tijdstippen de cocon van je relatie en doe bijvoorbeeld vrijwilliggerswerk. Iets betekenen voor andere mensen, maakt je ook gelukkig. En zo verlicht je de emotionele druk op je relatie.”

Op de website van Altero schrijft ze: ‘Sinds romantische idealen bepalen met wie we ons leven delen, lopen steeds meer relaties stuk.’ Ik vraag haar of ze een oorzakelijk verband ziet. “Wat ik in ieder geval zie, is dat mensen tegenwoordig zowat al hun verlangens en behoeften op hun partner projecteren. Vroeger was een huwelijk een economische onderneming: man en vrouw vonden elkaar in de gedeelde ambitie om te overleven. Je partner was in de eerste plaats iemand waarmee je het gezin runde. Als hij of zij ook nog leuk was, was dat meegenomen. Vandaag is de economische noodzaak van een huwelijk verdwenen en is een relatie een emotionele onderneming: we kiezen voor elkaar uit liefde. Dat is fijn, maar het zorgt ook voor torenhoge verwachtingen. We vinden dat onze partner een leven lang al onze emotionele noden moet invullen. Daardoor leggen we enorm veel druk op elkaar en zijn we sneller teleurgesteld. Rationeler over de liefde denken, is ook: beseffen dat er sommige dingen zijn die je bij je partner nooit gaat vinden. Een relatie is altijd ook een vergissing. Elke partner heeft zijn of haar nadelen. Van zodra je voor een relatie kiest, kies je ook voor problemen. Dat hoort er bij.”

Overschatten we behalve het belang van verliefdheid ook het belang van seks? “Ja en nee. Seks is in een relatie ontzettend belangrijk. Maar in tegenstelling tot wat veel mensen denken, hoeft seks niet altijd extatisch en mindblowing te zijn. Eén keer op vier is seks fantastisch, twee keer op vier niet meer dan okee, en één keer op vier ronduit belabberd. (lacht) Dat is heel normaal. Mensen die een sterke band met elkaar hebben, kunnen een periode van weinig of minder goeie seks makkelijk verdragen.”

Suiker doorgeven

Vraag is of we de liefde wel rationeler wíllen benaderen. Of het idee van romantiek – al is het dan een sprookje – ons niet veel te dierbaar is? “Mensen blijven inderdaad op zoek gaan naar iemand die hen helemaal van slag brengt. Bij wie ze een magische klik voelen. Het is een hardnekkig streven dat we blijkbaar niet graag opgeven. Precies omdat verliefdheid maatschappelijk zo hoog aangeschreven staat, denken veel mensen: de vonk moét tijdens de eerste date overslaan, anders zit het niet goed. Terwijl dat absoluut niet waar is. De klik kan ook later komen. De meeste relaties ontstaan zónder emotionele blikseminslag. Nauwelijks 37% van de mensen die vandaag een gelukkige relatie hebben, was van in het begin verliefd op hun partner.”

Ergens is het wel logisch dat verliefdheid zo populair is, zeg ik. Het is één van de krachtigste legale drugs die er bestaan. “En toch is de grootste menselijke behoefte de nood aan verbondenheid. En die vind je alleen in een diepgaande, langdurige relatie. Als we van de ene partner naar de andere zouden fladderen om nooit uit de roes van de verliefdheid te moeten ontwaken, zouden we na een tijd toch iets missen. Veiligheid en geborgenheid, bijvoorbeeld. Dat zijn uiteindelijk de dingen die ons het gelukkigst maken.”

Ik eindig onze date met een streep muziek en laat haar op mijn telefoon ‘Practical Arrangement’ van Sting horen. Ze drinkt van haar koffie en luistert aandachtig naar de lyrics. ‘I’m not promising the moon / I’m not promising a rainbow / Just a practical solution / To a solitary life / I’d be a father to your boy / A shoulder you could lean on / How bad could it be / To be my wife? / We could come to an arrangement / A practical arrangement / And perhaps you’d learn to love me given time.’

Nadat de stilte ons terug in de realiteit heeft gekatapulteerd, zegt ze: ‘Wow. Hoe mooi. Dit nummer doet mij denken aan een onderzoek van de Amerikaan John Gottman. Hij zette koppels dagenlang in een appartement en observeerde hoe ze met elkaar omgingen. Zijn conclusie: geliefden communiceren in hoofdzaak over kleine, alledaagse dingen. ‘Wat gaan we straks eten?’, ‘Breng je mij een kop koffie?’, ‘Hoe laat is het?’ Gottman stelde dat de mate waarin je met je partner op een aangename manier banale dingen kan doen véél bepalender is voor het welslagen van je relatie dan de occassionele wow-ervaringen. In die zin is de liefde inderdaad een ‘practical arrangement’: je moet je partner kunnen vragen om de suiker door te geven zonder dat je hem irriteert.” (lacht)

 

De Morgen / Dwarsliggers / Deel 4 / 30 januari 2016

Tekst Stef Selfslagh

Foto’s ©Jef Boes

Locatie Kasteelklooster Sint-Jansberg in Zelem/Halen

Related posts

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *