Relaties & de ruiters van de apocalyps?

Relaties & de ruiters van de apocalyps?

Blog geschreven voor Sennet magazine:

Heeft je relatie te lijden onder de ruiters van de apocalyps?

In een vorig artikel besprak Ilse Reynders de pijlers op van een goede relatie. Maar wat als bepaalde communicatievormen een voorbode zijn van een gedoemde relatie? We maken ons allemaal wel eens schuldig aan de zogenoemde ruiters van de apocalyps, maar als zij de bovenhand nemen in je relatie, dan is er mogelijk wel iets aan de hand …

Vier ruiters van de apocalyps

Professor John Gottman wordt door sommigen ook wel de Einstein van de liefde genoemd. In zijn Love Lab observeerde hij jarenlang het gedrag van verschillende koppels op basis van videobeelden van hun dagelijkse leven. Gottman beweert nu dat hij door die observaties met grote waarschijnlijkheid kan voorspellen of koppels al dan niet zullen samenblijven. Hij beschreef een aantal pijlers waarop volgens hem goede relaties rusten: zie het vorige artikel Wat is het geheim van een succesvolle relatie?

Op basis van dezelfde videobeelden kon hij ook met vrij grote zekerheid voorspellen welke koppels niet zouden samen blijven en dus zouden scheiden.

In zijn boek ‘What predicts divorce ?’ introduceerde hij de metafoor van de ‘Vier ruiters van de Apocalyps’. Deze staan voor 4 negatieve communicatievormen die de relatie zoveel schade kunnen berokkenen dat deze gedoemd is om te mislukken.

Het is niet omdat je één ervan af en toe herkent in je relatie dat dit wil zeggen dat deze op springen staat. Het is maar wanneer deze lange tijd aanwezig zijn en er daarnaast nog weinig positieve gedragen in de relatie terug te vinden zijn, dat de relatie gevaar loopt.

De eerste ruiter:  kritiek

Deze ruiter is die van de persoonlijke aanval, de wijzende vinger.  Er is iets mis met jou. Jij bent fout ! “Je bent alweer de vuilzakken vergeten buiten te zetten. Het interesseert je blijkbaar niet dat de garage stinkt. Jij neemt nooit je verantwoordelijkheid op”. Kritiek brengt een andere dynamiek dan het uiten van een ergernis of het geven van feedback. Bij deze laatste zeg je iets vanuit jezelf over het gedrag van de ander.  Het gaat over een concrete situatie hier-en-nu. “Ik merk dat je vuilzak niet hebt buiten gezet en dat vind ik vervelend. We hadden daarover toch een afspraak gemaakt”. Bij kritiek echter attackeer je de persoon en spreek je in termen van altijd, nooit, … Kritiek is de brandstof voor een conflict en laat een conflict ook makkelijk escaleren.

De tweede ruiter: verdediging

Kritiek lokt een typisch gedrag uit, nl. verdediging. Bijna iedereen die zich aangevallen voelt reageert met afweer. “Ja, maar ik heb de hele dag gewerkt en heb dan nadien nog de kinderen in het bad gezet. Ik ben dat vergeten”. Een verdediging is vaak te herkennen aan “Ja, maar…” . Door zich te verdedigen gaat men niet in op wat de partner die ‘aanvalt’ tracht te zeggen. Men doet geen moeite om erachter te komen wat het precies is dat de ander zo stoort waardoor deze zich niet serieus genomen voelt en er vaak nog een schepje bovenop doet. Meestal gaat de verdediging dan ook weer over in een tegenaanval. “En ik dan ? Ik heb ook de hele dag gewerkt en wat als ik ook vergeet te koken of de kinderen vergeet af te halen ?”

De derde ruiter: minachting

Voor Gottman is dit de gevaarlijkste ruiter omdat hij tot doel heeft de ander bewust te kwetsen. De wapens van deze ruiter halen de nader onderuit en ontnemen hem zijn eigenwaarde. Minachting kent vele gezichten: sarcastische opmerkingen, cynisme, een spottende blik, rollen met de ogen, … Minachting duikt volgens Gottman niet plotseling op maar wordt gevoed door negatieve gedachten over de partner die langere tijd aanwezig zijn.

De vierde ruiter: zich terugtrekken

Als een partner op een aanval reageert met verdediging is dat schadelijk omdat hij een conflict veroorzaakt, maar nog kwetsender is het als hij helemaal niet reageert door zich in stilzwijgen te hullen, te gaan lopen of een muur op te trekken. In het eerste voorbeeld van de vuilzakken zou dit betekenen dat de partner in kwestie niet reageert en bijvoorbeeld gewoon naar de living loopt en de TV opzet zonder een reactie te geven op zijn partner. Doordat hij zich afwendt, gaat hij een ruzie uit de weg zegt Gottman, maar ook de relatie. Er is geen contact meer, alleen nog afstand. Niets laat de ander zo machteloos achter omdat je de boodschap geeft: het interesseert me niet meer, je bent lucht voor me.

Duivelse dialogen

De behoefte aan verbondenheid is een fundamentele menselijke behoefte en na de ouders in de kindertijd is het vooral de partner bij wie we deze behoefte hopen ingevuld te zien. Wanneer we deze verbondenheid met de partner dreigen te verliezen ontstaat er hechtingspaniek en slaat ons hechtingsalarm aan.

Sue Johnson ziet ruzies binnen koppels als een vorm van protest tegen het verlies van emotionele verbondenheid.  Kritiek, verdediging of terugtrekken zijn eigenlijk allemaal noodkreten naar de partner om deze emotioneel terug te winnen en het gevoel van een veilige verbondenheid weer te herstellen.

Zij plaatst de ruiters van Gottman in interactiepatronen die ze benoemt als ‘duivelse dialogen’ wanneer we geen veilige verbinding kunnen maken met de partner.

Zoek de boef is een patroon van het over en weer geven van verwijten. De bedoeling is bescherming, maar de voornaamste bezigheid is over en weer aanvallen, beschuldigen en veroordelen. In Gottmans termen zou je kunnen spreken van kritiek die beantwoord wordt met kritiek.

In de meeste gevallen is ‘zoek de boef’ een voorbode van de meest gebruikelijke en verstrikkende protestpolka waarbij het gaat om kritiek en verdediging, eisen en terugtrekken. Zij noemt het de protestpolka omdat ze deze dialoog beschouwt als een protest tegen het verlies van een veilige hechting.

De derde dialoog wordt verstijf en vlucht genoemd of ook wel terugtrekken – terugtrekken in Gottmans termen. Dit patroon treedt meestal op als de partners zich zo hopeloos voelen dat ze hun gevoelens en behoeften in de ijskast zetten en zich terugtrekken om de pijn en de wanhoop niet meer te voelen.

Welke strategie we aanhouden als we voelen dat we de verbinding dreigen te verliezen wordt deels bepaald door onze persoonlijkheid maar ook door onze hechtingsgeschiedenis.

Bovenstaande ruiters en duivelse dialogen zijn ons allen wel bekend en komen wel eens voor in alle relaties. Wanneer liefdevolle manieren om verbinding te maken nog steeds de regel zijn, kunnen partners meestal elkaar nadien weer de hand reiken en kunnen ze zien hoe ze de ander gekwetst hebben en elkaar weer nabij zijn. Maar wanneer deze patronen een gewoonte zijn geworden ontstaat er een negatieve spiraal die de verbinding tussen partners steeds meer doet afbrokkelen en tot het einde van de relatie kan leiden. Hulp van een relatietherapeut om uit de vicieuze cirkel te geraken is dan aangewezen.

Ilse Reynders

Related posts

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *